آیا تا به حال با دیدن اشکهای کودکتان در مقابل مطب دندانپزشکی احساس درماندگی کردهاید؟ آیا کافی است اسم “دندانپزشک” را بشنود تا پشت مبل قایم شود؟ اگر پاسخ شما مثبت است، مطمئن باشید تنها نیستید. ترس کودکان از دندانپزشکی یکی از رایجترین دغدغههای والدین است و متأسفانه، این ترس اگر به موقع مدیریت نشود، میتواند تا بزرگسالی همراه فرد بماند و سلامت دهان و دندان او را به خطر بیندازد
.
در این مقاله جامع، قرار است سفری داشته باشیم به دنیای روانشناسی کودک و دندانپزشکی اطفال. ابتدا ریشههای این ترس را موشکافی میکنیم، سپس به شما به عنوان والدین گرامی، نقشه راهی عملی و گام به گام ارائه میدهیم تا کودکتان را بدون اضطراب راهی مطب کنید. در ادامه، با تکنیکهای طلایی که متخصصان دندانپزشکی کودکان برای جلب اعتماد فرزند شما به کار میبرند آشنا میشویم و در نهایت، اگر همه راهها را رفتهاید اما هنوز کودکتان همکاری نمیکند، روشهای پیشرفتهتری مانند آرامبخشی را بررسی خواهیم کرد.
درک علت ترس، اولین و مهمترین قدم برای غلبه بر آن است. ترس کودکان از دندانپزشکی معمولاً ریشه در چند عامل اصلی دارد که در ادامه به تفکیک بررسی میکنیم.
۱. ترس از ناشناختهها (عدم آشنایی با محیط و ابزار)
کودکان ذاتاً از چیزهایی که نمیشناسند میترسند. محیط مطب دندانپزشکی با صندلی بزرگ و عجیبش، نور شدید بالای سر، ابزارهای فلزی مرموز و صداهای ناآشنا (مثل سوت توربین یا ساکشن) میتواند برای یک کودک بسیار ترسناک باشد
. آنها نمیدانند قرار است چه اتفاقی بیفتد و این نداستن، اضطرابآور است.
۲. انتقال ترس از والدین و اطرافیان
این یک حقیقت علمی است: اضطراب والدین به کودکان منتقل میشود، به ویژه در کودکان زیر چهار سال
. اگر خود شما از دندانپزشکی میترسید و این ترس را در رفتار، کلمات یا حتی لحن صدایتان نشان میدهید، کودک شما آن را حس میکند. صحبت کردن درباره تجربیات ناخوشایند دندانپزشکی در حضور کودک، حتی اگر فکر کنید او متوجه نمیشود، میتواند تصویری منفی در ذهن او ایجاد کند . همچنین تهدید کردن کودک به “اگر مسواک نزنی، میبرمت پیش دکتر تا دندانت را بکشد!” یکی از بدترین کارهایی است که میتوانید انجام دهید
.
۳. تجربه منفی یا دردناک قبلی
اگر کودک در اولین مراجعه خود به دندانپزشکی، به دلیل یک درمان اورژانسی (مثل درد شدید، آبسه یا عفونت) با تجربهای دردناک و ناخوشایند روبرو شده باشد، این خاطره تلخ تا مدتها در ذهنش باقی میماند و مراجعات بعدی را با ترس همراه میکند
. به همین دلیل است که متخصصان توصیه میکنند اولین ویزیت باید در سنین پایین و صرفاً برای آشنایی باشد، نه درمان دردناک
.
۴. ترس از درد (آلگوفوبیا)
ترس از درد، یکی از اساسیترین و رایجترین ترسهای انسان است و کودکان نیز از این قاعده مستثنی نیستند. بسیاری از کودکان نگران این هستند که دندانپزشکی به آنها آسیب بزند یا درد داشته باشد
.
۵. احساس ناتوانی و عدم کنترل
نشستن روی یک صندلی و باز نگه داشتن دهان در حالی که فردی غریبه با دستکش و ماسک داخل دهانش کار میکند، میتواند برای هر کسی احساس ناتوانی و بیکنترلی ایجاد کند. این حس در کودکان که به طور طبیعی به دنبال استقلال و کنترل هستند، بسیار قویتر است و میتواند منجر به مقاومت و ترس شود
نقش والدین در کاهش ترس کودکان از دندانپزشکی، غیرقابل انکار و بسیار حیاتی است. شما میتوانید با رعایت این نکات، فرزندتان را برای یک تجربه مثبت آماده کنید.
۱. زمان مناسب را انتخاب کنید
بهترین کار این است که اولین ملاقات کودک با دندانپزشک، یک ویزیت اورژانسی و همراه با درد نباشد. انجمنهای تخصصی دندانپزشکی توصیه میکنند اولین ویزیت کودک باید همزمان با رویش اولین دندان شیری یا حداکثر تا یک سالگی (حدود ۶ ماهگی تا ۱ سالگی) انجام شود
. در این ویزیتهای اولیه، معمولاً کاری جز معاینه ساده و آشنایی کودک با محیط انجام نمیشود.
۲. از زبان مثبت و درست استفاده کنید
۳. آمادهسازی تدریجی و بازی درمانی
۴. قول جایزه ندهید! (شاید باورتان نشود)
به نظر میرسد گفتن “اگر خوب باشی برات اسباببازی میخرم” کار درستی باشد، اما متخصصان میگویند این کار نتیجه عکس دارد. وقتی شما قول جایزه میدهید، کودک تصور میکند که حتماً اتفاق بسیار سختی در پیش است که باید برایش جایزه بگیرد. بهترین کار این است که پس از ویزیت و به طور غیرمنتظره، او را به خاطر شجاعتش تحسین کرده و یک جایزه کوچک (مثل برچسب) به او بدهید
.
۵. همراه ثابت کودک باشید
بهترین حالت این است که یک والد (پدر یا مادر) به طور ثابت در تمام جلسات همراه کودک باشد. اگر هر بار فرد متفاوتی کودک را همراهی کند، پروسه برقراری اعتماد بین کودک و دندانپزشک هر بار از نو شروع میشود
. همچنین سعی کنید اضطراب خود را پنهان کنید. حتی اگر دلتوره دارید، آن را نشان ندهید
یک متخصص دندانپزشکی کودکان (پدودنتیست) صرفاً یک دندانپزشک نیست که برای کودکان کار کند. او پزشکی است که پس از دوره عمومی، دو سال آموزش تخصصی دیده است تا با روانشناسی کودک، رفتار درمانی و نیازهای خاص این گروه سنی آشنا شود
. یک متخصص خوب چگونه با کودک رفتار میکند؟
۱. تکنیک “بگو-نشان بده-انجام بده” (Tell-Show-Do)
این یک تکنیک طلایی در دندانپزشکی کودکان است. دندانپزشک ابتدا با زبانی ساده و کودکانه توضیح میدهد که چه کاری میخواهد انجام دهد (بگو). سپس ابزار را به کودک نشان میدهد و اجازه میدهد آن را لمس کند (نشان بده). در نهایت، کاری را که توضیح داده انجام میدهد (انجام بده)
. مثلاً ممکن است ساکشن را “جاروبرقی کوچولو” یا توربین را “آقای سوتزن” صدا بزند
.
۲. استفاده از زبان کودکانه و لحن مناسب
یک متخصص خوب میداند با کودکان پیشدبستانی باید با بازی و داستان ارتباط برقرار کرد، با کودکان دبستانی میتوان منطقیتر صحبت کرد و به نوجوانان باید به چشم یک فرد بزرگسال نگاه کرد
.
۳. تشویق و ستایش به موقع
دندانپزشک مدام در طول ویزیت، کودک را تشویق میکند. جملاتی مثل “چه خوب آرام گرفتهای!”، “دستهایت خیلی قشنگ روی شکمت مانده!” یا “آفرین، داری خیلی خوب کمک میکنی!” به کودک حس غرور و اعتماد به نفس میدهد
.
۴. مدیریت والدین در اتاق درمان
یک متخصص دندانپزشکی کودکان با تجربه، به خوبی میداند که چه زمانی حضور والدین در اتاق مفید است و چه زمانی میتواند اختلال ایجاد کند. گاهی اوقات ممکن است از شما بخواهد برای چند دقیقه از اتاق خارج شوید تا ارتباط بهتری با کودک برقرار کند. در این موارد، بدون اصرار از او اطاعت کنید
گاهی با وجود تمام تلاشها، کودک به دلیل سن بسیار کم (زیر ۳ سال)، ترس شدید (فوبیا)، مشکلات ذهنی یا جسمی خاص (مانند اوتیسم یا فلج مغزی) یا نیاز به یک درمان طولانی و پیچیده، قادر به همکاری روی صندلی دندانپزشکی نیست
. در این شرایط، دندانپزشکی اطفال مدرن راهحلهای ایمنی به نام “آرامبخشی” یا “سدیشن” ارائه میدهد. توجه داشته باشید که سدیشن با بیهوشی عمومی متفاوت است
.
تشخیص نیاز به هر یک از این روشها و انتخاب بهترین گزینه، بر عهده متخصص دندانپزشکی کودکان است و باید در مراکز معتبر و تحت نظر تیم مجرب انجام شود.
ترس کودکان از دندانپزشکی یک مسئله رایج اما کاملاً قابل مدیریت است. کلید موفقیت در این مسیر، مثلثی است که اضلاع آن را والدین آگاه، متخصص کودکان و شروع به موقع تشکیل میدهند. با شروع زودهنگام ویزیتها (از یک سالگی)، استفاده از زبان مثبت، آمادهسازی کودک از طریق بازی و قصه، و انتخاب یک متخصص دندانپزشکی اطفال که با روانشناسی کودک آشنا باشد، میتوانید اولین تجربه و مراجعات بعدی فرزندتان را به خاطری خوش و بیدردسر تبدیل کنید. به یاد داشته باشید که سرمایهگذاری برای کاهش ترس دندانپزشکی در کودکی، هدیهای برای یک عمر سلامت دهان و دندان و لبخندی زیبا در بزرگسالی خواهد بود.
